Thánh đường Giáo xứ Văn Khê ở Hải Phòng hoàn thành năm 1916, nổi bật với kết cấu gỗ lim và những chi tiết chạm khắc mang đậm dấu ấn mỹ thuật Á Đông, được gìn giữ qua hơn một thế kỷ.
- Ngôi làng gần 200 người cùng ăn, cùng làm du lịch được vinh danh thế giới
- Huyết áp cao, buổi sáng có nhiều lựa chọn tốt cho tim
- Hai bé gái Nghệ An trở về an toàn sau 3 tháng rời nhà
Ngôi thánh đường tại Giáo xứ Văn Khê được khởi công từ những năm cuối thế kỷ XIX và hoàn thành vào năm 1916. Trên xà nóc vẫn còn dòng chữ Latinh ghi ngày cất nóc 6/4/1914 cùng dòng chữ Hán – Nôm ghi thời điểm dựng trụ vào năm Duy Tân thứ tám.
Linh mục Gioan Baotixita Phạm Văn Thu, chính xứ Văn Khê, cho biết trước đây nơi thờ tự chỉ là công trình đơn sơ bằng đất, mái lợp lá gồi. Để xây dựng ngôi thánh đường lớn, giáo dân phải chuẩn bị lượng nguyên vật liệu rất lớn.
Theo lời kể của các giáo dân cao tuổi, người xưa đã tìm đến vùng núi Bắc Giang, Hà Giang cũ để tuyển chọn hơn 100 cây gỗ lim, mỗi cây dài khoảng 8-10m. Gỗ được thả bè theo sông về làng, sau đó người dân dùng đòn bẩy, con lăn và sức người để đưa từng cây vào vị trí.
Quá trình đục đẽo, chạm khắc kéo dài 3-4 năm mới hoàn thiện bộ khung. Những cấu kiện gỗ lim lớn trở thành phần quan trọng tạo nên diện mạo đặc biệt của ngôi thánh đường.
Khác với kiến trúc Gothic phương Tây thường thấy ở nhiều nhà thờ, công trình tại Văn Khê có nhiều chi tiết mang dấu ấn mỹ thuật Á Đông. Đầu trụ, vì kèo được chạm hình bông lúa, chùm nho, cây trúc và những đầu rồng uốn lượn.
Phần tháp chính được hoàn thiện vào năm 1929, hai tháp phụ hoàn thành năm 1935, tạo thành tổng thể kiến trúc hài hòa. Những họa tiết truyền thống được đặt trong không gian Công giáo tạo nên sự giao thoa giữa văn hóa bản địa và đời sống tôn giáo.
Ở vùng cận biển Hải Phòng, công trình phải đối mặt với mưa nắng, bão gió, độ ẩm, hơi muối và mối mọt. Qua nhiều thế hệ, giáo dân đã sử dụng các biện pháp bảo vệ gỗ và nhiều lần sửa chữa để duy trì công trình.
Có những trận bão khiến mái nhà bị tốc, một số hạng mục hư hại, nhưng phần khung gỗ chính vẫn được giữ lại. Khi công trình xuống cấp, giáo dân tiếp tục góp công, góp của để sửa chữa.
Tháng 4/2026, vào Chúa nhật 2 Phục sinh, cha xứ và cộng đoàn giáo dân Văn Khê quyết định trùng tu ngôi thánh đường. Sau hơn 4 tháng thi công, các nhóm thợ mộc, thợ lợp ngói từ vùng Bùi Chu cùng thợ sơn, thợ xây hoàn thiện công việc.
Toàn bộ kết cấu gỗ lim được giữ nguyên bản, chỉ thay thế một số hoành, rui bị hư hỏng và gia cố thêm sàn. Ngày 23/8/2026, Thánh lễ Tạ ơn trùng tu và kỷ niệm 110 năm hình thành ngôi thánh đường được tổ chức.
Ông cựu Trùm cả Augustinô Vũ Văn Hưởng cho biết ông cảm thấy vui mừng khi công sức của cha xứ, Ban hành giáo và giáo dân trong việc bảo tồn công trình đã đạt kết quả.
Sau biến cố di cư năm 1954, Giáo xứ Văn Khê hiện còn khoảng 100 nhân danh. Dù số giáo dân giảm, trách nhiệm gìn giữ ngôi thánh đường vẫn được duy trì.
Với người dân Văn Khê, đây không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là “ngôi nhà tổ” gắn với đời sống tâm linh và ký ức của nhiều thế hệ. Ông Trùm cả Augustinô Vũ Văn Báu cho rằng ngôi thánh đường là nơi thờ Chúa, đồng thời là nơi giáo dân hướng về ông bà, tổ tiên đã khuất.
Linh mục Phạm Văn Thu mong muốn công trình tiếp tục được chăm sóc, hoàn thiện trong tương lai nhưng vẫn giữ nguyên ý nghĩa và giá trị của một ngôi nhà thờ đã tồn tại hơn một thế kỷ.
Những câu chuyện về hàng trăm cây gỗ lim vượt sông, kỹ thuật chạm khắc và quá trình gìn giữ công trình cho thấy ngôi thánh đường Văn Khê không chỉ có giá trị về kiến trúc mà còn gắn với lịch sử và đời sống của cộng đồng giáo dân qua nhiều thế hệ.
Tâm Thanh (tổng hợp)