Sau khi mẹ kế qua đời, người phụ nữ ở Hải Phòng khởi kiện đòi chia đất với em gái cùng cha khác mẹ. Tòa xác định mỗi người được hưởng 55,5m² di sản.

Bà T. và bà Th. là hai chị em cùng cha khác mẹ. Khi còn sống, gia đình sinh sống trên thửa đất rộng 938m² tại Hải Phòng. Cụ X, mẹ ruột bà T, qua đời năm 1965 cụ N, cha của hai người, mất năm 1980. Cả hai đều không để lại di chúc.

Năm 1983, cụ C, mẹ của bà Th, chuyển nhượng 592m² đất cho người khác. Phần đất còn lại khoảng 346m² tiếp tục do cụ C. quản lý, sử dụng. Cụ qua đời năm 2014. Theo bà T, do được mẹ kế nuôi dưỡng và có quan hệ mẹ kế – con riêng, bà không phản đối việc chuyển nhượng đất trước đó. Sau khi cụ C. mất, bà nhiều lần đề nghị em gái chia phần đất còn lại nhưng không đạt được thỏa thuận.

Mâu thuẫn trở nên gay gắt vào năm 2020, khi bà Th. chia đất cho các con làm nhà ở và cho biết vợ chồng bà đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích 323m² từ năm 2007. Bà T. cho rằng việc cấp giấy chứng nhận ảnh hưởng đến quyền thừa kế nên khởi kiện, yêu cầu hủy giấy chứng nhận và chia di sản.

Ngược lại, bà Th. cho rằng cụ C. đã cho mình phần đất này từ khi còn sống. Gia đình bà đã quản lý, sửa chữa nhà cửa và sử dụng đất ổn định nhiều năm, trong khi bà T. đã lấy chồng và sinh sống ở nơi khác.

Xét xử sơ thẩm, TAND TP Hải Phòng xác định yêu cầu chia di sản của cụ N. và cụ X. đã hết thời hiệu khởi kiện. Đối với di sản của cụ C., tòa xác định 111m² đất thuộc diện được chia thừa kế, mỗi chị em được hưởng 55,5m², trị giá tương đương 444 triệu đồng. Tòa đồng thời tuyên hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho vợ chồng bà Th. năm 2007.

Không đồng ý với phán quyết, cả hai bên đều kháng cáo. Bà Th. đề nghị bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của chị gái, còn bà T. đề nghị xem xét lại việc phân chia di sản.

Tại phiên phúc thẩm, TAND cấp cao tại Hà Nội tiếp tục xác định yêu cầu chia di sản của cụ N. và cụ X. đã hết thời hiệu, trong khi yêu cầu chia di sản của cụ C. vẫn còn thời hiệu vì cụ mất năm 2014. Kết quả đo đạc thực tế cho thấy thửa đất tranh chấp rộng 333,5m², lớn hơn diện tích 323m² ghi trên giấy chứng nhận.

Hồ sơ và kết quả xác minh tại địa phương cho thấy bà T. từng chăm sóc, phụng dưỡng cụ C. khi còn sống, đồng thời tham gia lo tang lễ và cải táng. Căn cứ Điều 654 Bộ luật Dân sự năm 2015, tòa xác định giữa bà T. và cụ C. có quan hệ mẹ kế – con riêng, có sự chăm sóc, nuôi dưỡng lẫn nhau. Vì vậy, bà T. đủ điều kiện hưởng thừa kế di sản của cụ C.

Đối với giấy viết tay có tên “Quyền thừa kế” lập năm 2005 do bà Th. cung cấp, tòa nhận định văn bản không đáp ứng điều kiện để được công nhận là di chúc hợp pháp. Cụ C. cũng không có quyền tự định đoạt toàn bộ tài sản chung còn lại của mình, cụ N. và cụ X. Do đó, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho vợ chồng bà Th. đối với diện tích tranh chấp là không đúng quy định pháp luật.

Tòa phúc thẩm bác kháng cáo của cả hai bên, giữ nguyên bản án sơ thẩm. Theo phán quyết, mỗi chị em được hưởng 55,5m² đất từ di sản của mẹ kế, đồng thời giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho vợ chồng bà Th. bị hủy.

 Tâm Thanh (tổng hợp)