Để đưa ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” về Việt Nam, doanh nhân Nguyễn Thế Hồng đã trải qua nhiều vòng thương thảo với nhà đấu giá Millon và phía sở hữu cổ vật, có những cuộc làm việc kéo dài đến 2h sáng.

Tại Bảo tàng tư nhân Hoàng Gia Nam Hồng ở Bắc Ninh, chiếc ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” được đặt trong hộp kính giữa căn phòng rộng hơn 100 m². Khi có khách tham quan, nhân viên bảo tàng đưa hiện vật từ kho ra trưng bày. Đây là cổ vật mà ông Nguyễn Thế Hồng, doanh nhân hoạt động trong lĩnh vực xây dựng và bất động sản, đã mua tại Pháp vào năm 2022 với sự đồng ý của các bộ, ngành và cơ quan Việt Nam.

Ông Hồng cho biết hành trình đưa chiếc ấn về nước không đơn giản. Ban đầu, năm 2022, ông cùng vợ sang Pháp khi biết hãng đấu giá Millon tổ chức bán nhiều hiện vật thời Nguyễn. Mục tiêu ban đầu của ông là tìm mua một chiếc bát vàng để bổ sung vào bộ sưu tập cá nhân. Tuy nhiên, sự xuất hiện của chiếc ấn vàng đã khiến kế hoạch thay đổi.

Trong phiên đấu giá, chiếc bát vàng mang số thứ tự 100, còn ấn vàng mang mã số 101, với giá khởi điểm khoảng 4 triệu Euro. Ông Hồng cho biết khi đó có sáu nhà sưu tập nước ngoài tham gia, đều có tiềm lực tài chính mạnh, nên ông không nghĩ mình có nhiều cơ hội cạnh tranh. Khi chiếc bát vàng được trả giá 670.000 Euro, phiên đấu giá ấn vàng bất ngờ bị tạm hoãn.

Nhận thấy đây là cơ hội quan trọng để đưa cổ vật về Việt Nam, ông Hồng quyết định tập trung vào việc thương lượng mua ấn. Ông lập tức liên hệ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để trình bày nguyện vọng hồi hương cổ vật. Sau đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Bộ Ngoại giao và Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp triển khai các bước làm việc.

Để hoãn hai phiên đấu giá trong hơn một tuần, ông Hồng cho biết đã chi 38.000 Euro, tương đương hơn 1,1 tỷ đồng, cùng 75.000 Euro, khoảng 2,2 tỷ đồng, để thuê luật sư thực hiện các thủ tục liên quan.

Tháng 11/2022, đoàn công tác liên ngành gồm đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Di sản văn hóa, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và các bộ, ngành liên quan sang Pháp làm việc. Đoàn phối hợp với ông Hồng và Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp, thống nhất để ông đại diện phía Việt Nam thương thảo với các đối tác.

Theo lời kể của ông Hồng, quá trình đàm phán diễn ra căng thẳng, có những buổi làm việc kéo dài đến 2h sáng với nhà đấu giá và phía sở hữu cổ vật. Trong quá trình thương lượng, phía Việt Nam đưa ra các bằng chứng cho thấy chiếc ấn có nguồn gốc Việt Nam. Ông cho biết mức giá mà bên sở hữu đưa ra đã giảm từ 20 triệu Euro xuống còn khoảng 6 triệu Euro.

Sau các cuộc đàm phán, các bên thống nhất không đưa ấn vàng ra đấu giá mà chuyển sang phương án mua theo giá thỏa thuận. Cuối tháng 11/2022, Cục Di sản văn hóa xin phép và ký thỏa thuận về việc đàm phán mua ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” từ Pháp đưa về Việt Nam, đồng thời chuyển nhượng cổ vật cho Nhà nước với Công ty TNHH Bảo tàng Hoàng gia Nam Hồng.

Theo thỏa thuận, ông Hồng cam kết chỉ chuyển giao ấn vàng cho Nhà nước khi không còn nhu cầu sở hữu, trưng bày và phát huy giá trị tại bảo tàng. Các khoản chi phí chuyển giao gồm tiền mua cổ vật, thuế và phí liên quan, chi phí luật sư, thủ tục hải quan và vận chuyển quốc tế.

Chiếc ấn cao 10,4 cm, nặng 10,78 kg, có mặt hình vuông kích thước 13,8 x 13,7 cm. Quai ấn được đúc hình rồng uốn khúc, đầu ngẩng cao, mắt nhìn về phía trước. Vây lưng và đuôi rồng dựng đứng, bốn chân thể hiện rõ năm móng. Mặt dưới khắc nổi bốn chữ triện “Hoàng đế chi bảo”.

Ông Hồng có gần 30 năm sưu tập cổ vật, từ trống đồng đến gốm sứ và hiện vật cung đình. Ông cho rằng việc sở hữu mỗi món đồ đều cần chữ “duyên”. Hiện chiếc ấn được đặt trong hộp kính chế tác riêng, trên chiếc kệ gỗ thời Nguyễn mà ông mua lại từ một nhà sưu tập. Khi không có khách tham quan, hiện vật được cất trong kho riêng.

Không gian trưng bày nằm ở tầng 5 của bảo tàng, được thiết kế theo phong cách nhà gỗ truyền thống Việt Nam. Khu vực này có các gian thờ, hoành phi, câu đối và nhiều tủ thờ cổ. Ngoài ấn vàng “Hoàng đế chi bảo”, ông Hồng còn trưng bày cặp bát vàng thời vua Khải Định, bình vôi, khánh vàng và nhiều cổ vật khác.

Xung quanh căn phòng có các bức tranh thêu chỉ vàng được sưu tập sau khi ông mua thành công chiếc ấn. Theo ông Hồng, một nhà sưu tập đã ngỏ ý nhượng lại chín bức tranh thêu chỉ vàng cho bảo tàng sau khi biết cổ vật được đưa về Việt Nam. Các tác phẩm được tìm kiếm trong sáu năm và đưa về từ Pháp, Mỹ.

Tranh thêu chỉ vàng Huế là dòng thủ công cao cấp, thường thể hiện hình rồng, chữ phúc hoặc bộ tứ quý tùng, trúc, cúc, mai. Ông Hồng cho biết những bức tranh này được làm để tặng vua Khải Định và vua Bảo Đại; mỗi tác phẩm có thể mất từ sáu tháng đến một năm để hoàn thành.

Bảo tàng Hoàng Gia Nam Hồng được ông Hồng thành lập năm 2017. Sau thời gian tu sửa và sắp xếp lại không gian trưng bày, bảo tàng dự kiến mở cửa thường xuyên, bán vé đón khách tham quan. Với chiếc ấn vàng trị giá 153 tỷ đồng, câu chuyện hồi hương cổ vật không chỉ nằm ở mức giá mua mà còn ở quá trình phối hợp giữa doanh nhân, cơ quan quản lý văn hóa và các đối tác tại Pháp để đưa hiện vật trở lại Việt Nam.

Tâm Thanh (tổng hợp)