Chọn sai ngành, khó theo kịp chương trình và áp lực kinh tế là những nguyên nhân khiến nhiều sinh viên bỏ học giữa chừng. Tuy nhiên, cách thống kê tỉ lệ thôi học năm đầu cũng được đặt vấn đề về độ chính xác.

Theo phản ánh của các trường đại học, sinh viên có thể dừng học sau năm đầu vì nhiều lý do, từ chưa thích nghi với phương pháp học đại học đến nhận ra ngành học không phù hợp với năng lực, sở thích hoặc định hướng nghề nghiệp. Một số trường hợp quyết định thi lại vào ngành khác, trong khi những sinh viên gặp khó khăn về tài chính có thể chuyển sang học nghề hoặc các khóa học ngắn hạn để sớm đi làm.

TS Nguyễn Quốc Anh, Phó hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ TP.HCM, cho biết yêu cầu của chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra đòi hỏi sinh viên phải có thời gian thích nghi, nỗ lực và nhận được hỗ trợ phù hợp. Theo ông, năm đầu đại học là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng, khi người học phải làm quen với phương pháp học mới, tính chủ động và kỹ năng quản lý thời gian.

Tại Trường đại học Công Thương TP.HCM, TS Thái Doãn Thanh, Phó hiệu trưởng nhà trường, cho rằng trúng tuyển vào ngành không đúng nguyện vọng là một nguyên nhân khiến sinh viên thôi học để thi lại. Ngoài ra, năng lực không theo kịp chương trình, thiếu nỗ lực hoặc bị phân tâm bởi những việc khác cũng có thể ảnh hưởng đến quyết định tiếp tục học tập. Ông nhận định khó khăn tài chính có tác động nhưng không phải nguyên nhân chủ yếu trong các trường hợp nhà trường ghi nhận.

TS Trần Hữu Duy, Phó hiệu trưởng Trường đại học Đà Lạt, cũng nêu trường hợp sinh viên yêu thích ngành công nghệ thông tin nhưng nền tảng toán học chưa đáp ứng yêu cầu, dẫn đến học tập sa sút và nản lòng. Theo ông, một số sinh viên đến từ các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên phải nghỉ học vì hoàn cảnh kinh tế, sau đó chuyển sang học nghề hoặc chương trình ngắn hạn để sớm có việc làm.

Đáng chú ý, bỏ học không chỉ xảy ra với sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. PGS.TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng đào tạo Trường đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết có những thí sinh trúng tuyển bằng chứng chỉ quốc tế nhưng không nhập học hoặc chỉ nhập học mà không theo học thực tế. Theo ông, một số người xem việc vào trường như bước đệm trước khi du học tại các trường đại học nước ngoài.

Trước tình trạng này, các trường cho biết đang tăng cường tư vấn học tập, hướng nghiệp và hỗ trợ sinh viên ngay từ năm nhất. Những người gặp khó khăn về kiến thức có thể được hỗ trợ học nhóm, củng cố nền tảng; sinh viên gặp trở ngại tài chính có thể tiếp cận chương trình vay học phí. Nhà trường cũng tư vấn cho những sinh viên chưa phù hợp với ngành đã chọn để tìm hướng điều chỉnh theo quy định.

Bên cạnh các nguyên nhân thuộc về người học, cách xác định tỉ lệ thôi học năm đầu cũng được một cán bộ quản lý trường đại học tại TP.HCM chỉ ra là vấn đề cần xem xét. Theo ý kiến này, việc thống kê theo Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT có thể tính cả những trường hợp tạm ngừng học, bảo lưu kết quả, thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc các tình huống chưa đồng nghĩa với việc chấm dứt học tập. Việc xác định thời điểm ngừng học có thuộc năm đầu hay không cũng có thể gây sai lệch số liệu.

Nếu các trường hợp tạm dừng hoặc bảo lưu bị tính thành thôi học, tỉ lệ thống kê có thể cao hơn thực tế, ảnh hưởng đến độ tin cậy của việc đánh giá chất lượng và khả năng duy trì người học. Thông tư 83/2026/TT-BGDĐT thay thế Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT được bài báo dẫn nguồn cho biết đã phần nào khắc phục bất cập này. Dù vậy, việc xác định đúng đối tượng và mốc thời gian thống kê vẫn cần được thực hiện chặt chẽ để số liệu phản ánh sát thực tế.

Tâm Thanh (tổng hợp)